Airbag Beyni Sıfırlama: Kaza Kaydı (Crash Data) Silinir mi, Ne Zaman Yeni Beyin Şart?

Airbag Beyni Sıfırlama: Kaza Kaydı (Crash Data) Silinir mi, Ne Zaman Yeni Beyin Şart?

Bu sayfada

• Airbag beyni kaza anında neyi kaydeder?
• Kod siliniyor, SRS lambası neden sönmüyor?
• Airbag açıldıktan sonra beyin değişir mi?
• Kaza kaydı ünitenin neresinde durur?
• Crash data silme: OBD mi, tezgâh mı?
• Airbag beyni sıfırlama nasıl yapılır?
• Hangi durumda ne yapılır, hangi cihaz gerekir?
• Airbag reset cihazı seçerken: P50, DC706 ve Multi Prog
• Airbag ünitesini sökerken: akü, bekleme, tezgâh güvenliği
• Kaza kaydı silmek yasal mı: onarım ile hasar gizleme
• Sık sorulan sorular

Airbag beyni kaza anında neyi kaydeder?

Airbag beyni (ACU, SRS ünitesi), çarpma sensörlerinden gelen ivme verisine bakarak airbag'leri ve kemer gergilerini ateşleyen, ateşlediği anda da olayın kaydını kalıcı hafızasına yazan kontrol ünitesidir. Bu kayda servis dilinde crash data, yani kaza kaydı denir. İçeriği üreticiye göre değişir. Çerçeveyi ise ABD'nin olay veri kaydedicisi (EDR) kuralı 49 CFR Part 563 çizer, çünkü en az neyin yazılacağını tablo hâlinde tarif eder:

• Hız değişimi (delta-V): çarpmadan sonraki ilk 250 milisaniye.
• Çarpmadan önceki 5 saniye: araç hızı, gaz pedalı konumu, fren açık mı kapalı mı. Kuralın son hâli bu pencereyi 20 saniyeye çıkarıyor; 1 Eylül 2031'den önce üretilen kaydedicilerde 5 saniye yeterli sayılıyor.
• Çarpmadan 1 saniye önce: sürücü kemeri takılı mıydı, airbag lambası yanıyor muydu.
• Olayın kendisi: sürücü ve yolcu airbag'lerinin ateşleme zamanları, olay sayısı, çoklu çarpmada iki olay arasındaki süre.
• Kontak sayacı: kaza anındaki ve verinin okunduğu andaki kontak döngüsü sayısı.

Avrupa'da aynı kayıt 2019/2144 sayılı AB tüzüğüyle zorunlu: M1 ve N1 sınıfında yeni tiplerde 6 Temmuz 2022'den, satılan bütün yeni araçlarda 7 Temmuz 2024'ten beri EDR şart ve teknik koşulları BM'nin R160 düzenlemesi belirliyor. Çoğu araçta bu kaydedici ayrı bir kutu değil, airbag ünitesinin kendisidir.

Part 563'ün işimize dokunan maddesi kilitlenmedir. Airbag'in ateşlendiği olayın hafızası kilitlenir ve sonraki olaylar bu kaydın üzerine yazamaz; ateşlemeye varmayan hafif olaylardan ise en çok ikisi tutulur ve bunların üzerine yazılabilir. Yani ünite, airbag açılan bir kazayı unutacak şekilde tasarlanmamıştır. Kayıt kilitlenince ünite bir karar daha verir ve gösterge tablosundaki lamba o kararın sonucudur.

Kod siliniyor, SRS lambası neden sönmüyor?

Kaza kaydı kilitlenen airbag beyni kendini kullanılmış sayar, kalıcı bir arıza kodu yazar ve SRS lambasını yakık tutar; kod teşhis cihazıyla silinse bile ünite bir sonraki iç testinde aynı kaydı bulur ve kodu geri yazar. SRS lambası yanık kalan bir araçta sistemin bir sonraki kazada doğru çalışacağına üretici kefil olmaz. Üreticinin değişim istemesinin sebebi de budur: bir kez ateşleme yapmış ünitenin ikinci kazada doğru karar vereceğini garanti etmez.

Çok markalı teşhis cihazlarındaki "SRS sıfırlama" ya da "airbag reset" menüsü çoğu araçta kod silme ve lamba söndürmedir; kilitli kaza kaydına dokunmaz. Bu yüzden kaza sonrası lambada arıza tespit cihazları teşhisin ilk adımıdır, çözümün kendisi değil. Bir teşhis cihazının hangi servis fonksiyonlarını yapıp hangisinde durduğunu arıza tespit cihazının nasıl çalıştığını anlattığımız yazıda ayrıntılı yazdık.

Bazı üreticiler OBD üzerinden sınırlı bir hak tanır. Volkswagen grubunun bazı airbag ünitelerinde 01227 kodu (yolcu tarafı yan airbag için kaza verisi kaydedildi), ünitenin nesline göre en çok iki kez silinebilir. Kod bir kez daha oluşursa ünite "kontrol ünitesi arızalı" kodunu yazar ve değişmesi gerekir; hangi durumda ünitenin yeniden kullanılabileceğini her modelin fabrika onarım kılavuzu belirler. Peki üretici ne zaman doğrudan "değiştir" diyor ve sıfırlama bu kararın neresinde duruyor?

Airbag açıldıktan sonra beyin değişir mi?

Üreticilerin genel tutumu nettir: airbag ya da kemer gergisi ateşlenmişse ateşlenen bütün pirotekni parçalar yenilenir ve çoğu üretici airbag beynini de yenisiyle değiştirmeyi şart koşar. Bağımsız serviste sıfırlamanın yeri, ünitenin fiziksel olarak sağlam olduğu durumlarla sınırlı bir onarım yoludur. Silinen şey yalnız olayın kaydıdır. Donanımı sağlam olmayan bir ünite sıfırlanınca sağlam hâle gelmez.

"Airbag beyni tamiri" dendiğinde iki ayrı iş birbirine karışıyor. Biri kaza kaydını silmek: yazılım tarafında, tezgâhta, yedekli ve geri dönülebilir bir iş. Diğeri ünitenin kartını onarmak: çatlamış lehim, korozyonlu konnektör, darbe almış ivme sensörü. Can güvenliği ünitesinde ikincisi yapılacak iş değildir; ünite değişir.

Tezgâhta yeni beyin kararını veren durumlar şunlar:

• Gövde ya da montaj hasarı: ünitenin kutusu çatlamış, bağlantı ayağı eğilmiş ya da vidalandığı tünel bölgesi ezilmiş. İvme sensörü ünitenin içindedir ve aracı gövdeye bağlandığı yerden "hisseder"; yerinden oynamış ünite yanlış ivme okur.
• Su ve korozyon: sel aracı, tavandan su alan araç, konnektöründe yeşil oksit olan ünite.
• Üretici sınırı: ünite iç testinde "kontrol ünitesi arızalı" yazıyorsa ya da VW örneğindeki silme hakkı dolmuşsa.
• Destek yok: parça numarası cihazın listesinde değilse ya da işlemcisi şifreli ve desteklenmiyorsa.
• Kaynağı belli olmayan ünite: hangi araçtan, hangi kazadan çıktığı bilinmeyen ikinci el ya da "yenilenmiş" parça.

Ünite sağlamsa sıra kaydın nerede durduğuna geliyor, çünkü yöntem ve cihaz oradan seçilir.

Kaza kaydı ünitenin neresinde durur?

Crash data, airbag ünitesinin ya ayrı bir EEPROM yongasında ya da ana işlemcinin içindeki veri hafızasında (D-Flash) durur; hangisi olduğu ünite üreticisine ve ünitenin yılına bağlıdır. Eski ve orta yaşlı ünitelerde 95xxx serisi SPI EEPROM yaygındır. Yeni ünitelerde kayıt işlemcinin içine taşındı ve dışarıdan bir yonga okumak yetmiyor. OBDSTAR'ın güncelleme duyurularından ve uygulama notlarından birkaç örnek farkı gösteriyor:

Bu yüzden "ünite listede var mı" sorusu marka ya da modelle değil, parça numarası ve işlemciyle sorulur. Toyota'da airbag ünitesinin numarası 89170 ile başlar, Ford'da ortasında 14B321 bloğu vardır, BMW'de 65.77 ile açılır. Doğru numara ünitenin etiketinden okunur; aracın ruhsatından ya da katalogdan tahmin edilmez.

Yeni nesil Renesas RH850 işlemcili ünitelerin bir kısmı şifrelidir. OBDSTAR bunlar için P50'nin yanında MP001 programlayıcısını ve RH850/V850 adaptör setini şart koşuyor; Tesla'nın bazı ünitelerinde veri okunsa da kaza kaydı silme kısmi ya da desteksiz. Hafızanın ham dökümünü almak gereken ünitelerde iş, Multi Prog gibi MCU ve EEPROM okuyan bir programlayıcıya düşer. Hafızanın yeri, ünitenin araçtan sökülüp sökülmeyeceğini de belirliyor.

Crash data silme: OBD mi, tezgâh mı?

Crash data silmenin iki yolu vardır: üreticinin izin verdiği ünitelerde OBD üzerinden bir teşhis rutiniyle, diğer bütün ünitelerde ünite sökülüp tezgâhta (bench) hafızası okunarak. OBD yolu dardır. Yukarıdaki VW örneğindeki gibi ünitenin kendisi silmeye izin veriyorsa çalışır ve hak dolunca kapanır. Tezgâh yolu ünitenin iznine bakmaz; hafızayı doğrudan okur, kaydı temizler ve geri yazar.

Tezgâhta ünite araçtan ayrıdır: besleme ve CAN ya da K-line hattı bir adaptör üzerinden verilir, airbag ve gergi konnektörleri bağlı değildir. Bu, işi araç üzerinde çalışmaktan daha güvenli yapar. Bench ve boot bağlantısının genel mantığını, pinout hatalarını ve yedek kuralını ECU okuma yöntemleri: OBD, bench ve boot yazısında anlattık; airbag ünitesi bu kuralların en katı uygulandığı yerdir.

OBDSTAR P50'nin ana çalışma şekli tezgâhtır: P004 adaptörü ve jumper kablosuyla ünite masada beslenir, parça numarası seçilince cihaz bağlantı şemasını ekranda gösterir. Sıranın kendisi her ünitede aynıdır ve atlanan her adım geri dönüşü olmayan bir hasar bırakabilir.

Airbag beyni sıfırlama nasıl yapılır?

Airbag beyni sıfırlama, pirotekni parçalar yenilendikten sonra ünitenin araçtan sökülmesi, tezgâhta yedeklenmesi, kaza kaydının silinmesi ve ünitenin araçta doğrulanmasıyla biten on aşamalı bir iştir. Aşağıdaki sıra, OBDSTAR'ın P50 airbag sıfırlama cihazı için yayımladığı Ford EcoSport (CN15-14B321-BE) uygulamasını temel alıyor; araç tarafındaki adımlar her markada aynıdır.

1. Onarımı önce bitir. Açılan airbag'ler, ateşlenen kemer gergileri, servis kılavuzunun istediği çarpma sensörleri ve hasar gören kablo demeti yenilenir. Sıfırlama bu listenin son kalemidir, hiçbirinin yerine geçmez.
2. Enerjiyi kes. Kontak kapalı, akü eksi kutbu sökülür ve kılavuzdaki süre beklenir. Sürenin neden önemli olduğu güvenlik bölümünde.
3. Üniteyi sök, etiketi oku. Parça numarası, ünite üreticisi ve varsa yazılım sürümü not edilir. Kutu, bağlantı ayağı ve konnektör hasar için kontrol edilir; hasar varsa burada durulur.
4. Destek listesine bak. P50'de parça numarası bulanık aramayla girilir. Ünite listede yoksa ya da işlemcisi ek programlayıcı istiyorsa iş burada biter.
5. Tezgâh bağlantısını kur. Ekrandaki şemaya göre P004 adaptörü ve jumper bağlanır. Bağlantı yapılırken adaptörün beslemesi kapalı tutulur, sonra açılır; şema istiyorsa 120 ohm sonlandırma direnci devreye alınır.
6. Kodları oku. Read DTC ile kaza kodu görülür. Kaza kodunun yanında ateşleyici, sensör ya da iç arıza kodu da varsa sıfırlamaya geçilmez; önce o arıza çözülür.
7. Yedek al ve sakla. Read EEPROM ya da Read Flash ile ünitenin tam dökümü okunur, şasi numarasıyla adlandırılıp saklanır. Okuma ve yazma sırasında besleme kesilmez, kablo oynatılmaz.
8. Kaydı sil. Erase Crash seçilir, alınan yedek dosyası gösterilir ve cihaz temizlenmiş veriyi üniteye yazar. OBDSTAR, bazı ünitelerin bu aşamadan önce ve sonra adaptör beslemesinin yaklaşık 30 saniye kesilip yeniden verilmesini istediğini belirtiyor; aksi hâlde ünite haberleşmeyebilir.
9. Doğrula. Erase DTC, ardından yeniden Read DTC; ekranda kaza kodu kalmamalı. Ünite başka bir araçtan geldiyse Write VIN ile aracın şasi numarası bu aşamada yazılır.
10. Araca tak ve sistemi tara. Ünite aynı yere, varsa gövdesindeki yön oku aracın önüne bakacak şekilde sıkıca takılır; akü bağlanır, bütün SRS sistemi teşhis cihazıyla taranır. Lamba açılış testinden sonra sönmeli, bütün ateşleyiciler arızasız görünmelidir. Ünite yeniden kodlama istiyorsa ve araç güvenlik ağ geçitliyse SGW ve SFD kilidi de hesaba katılır.

Bu sıranın en sık atlanan aşaması yedinci aşamadır. Yedeksiz yazma yarıda kalırsa geri dönülecek dosya yoktur ve ünite çöpe gider. Yedek ayrıca ünitenin kazadan önceki hâlinin tek kaydıdır; aşağıdaki yasal bölümde bunun neden önemli olduğu var.

Hangi durumda ne yapılır, hangi cihaz gerekir?

Kaza sonrası airbag işinde doğru yol, ünitenin ne kaydettiğine ve fiziksel durumuna göre seçilir. Aşağıdaki tablo tezgâhta karşılaşılan sekiz durumu, her birinde yapılacak işi ve gereken cihazı gösteriyor.

Son satır tablonun en önemli satırıdır ve yasal bölümde gerekçesiyle anlatılıyor. Önce cihazların bu tablodaki yerini açalım.

Airbag reset cihazı seçerken: P50, DC706 ve Multi Prog ne yapar?

Airbag reset cihazı, airbag ünitesinin hafızasındaki kilitli kaza kaydını tanıyıp silebilen cihazdır; bu tanıma göre aşağıdaki üç cihazdan yalnız biri bu işi tek başına yapar. Diğer ikisi kaza onarımında başka işlere girer ve bunu bilmeden alınan cihaz rafta kalır.

OBDSTAR P50 bu iş için yapılmış, 5 inç dokunmatik ekranlı, bataryalı, Android tabanlı bir el cihazıdır ve bilgisayar istemez. Menüsünde Ecu Info, Read ve Erase DTC, Read ve Write EEPROM, Read ve Write Flash, Erase Crash ve Write VIN var; yanında direksiyon açı sensörü (SAS) ve akü kaydı (MVBM) sıfırlama da yapar. OBDSTAR'ın güncel sayfasına göre 108 marka ve 17.000'i aşkın ünite parça numarasını tanıyor; liste düzenli güncelleme duyurularıyla genişliyor. Güncelleme, üreticinin politikasına göre kayıttan itibaren bir yıl ücretsiz, sonrası yıllık abonelikle.

P50'nin sınırı da belli. Şifreli RH850 ünitelerde ek programlayıcı ister, listede olmayan üniteye dokunmaz, kaza kaydını siler ama hasarlı donanımı onarmaz.

OBDSTAR DC706 airbag sıfırlamaz; OBDSTAR'ın kendi sık sorulan sorularında da bu sorunun cevabı "hayır"dır. Kaza onarımındaki yeri başkadır: motor, şanzıman ve gövde ünitelerini (BCM, BSI, CEM) klonlar ve gövde listesinde airbag ünitelerini de klonlama için sayar. Yani su almış ya da kutusu hasarlı bir ünitenin verisini aynı parça numaralı başka bir üniteye taşımak DC706'nın işidir, kaydı silmek değil. Kazalı ünitenin verisi kopyalanırsa kaza kaydı da kopyalanır; sıra önce temizlik, sonra klondur ve klonlamanın mantığı ECU klonlama yazısında.

Xhorse Multi Prog bir airbag sıfırlama cihazı değil, hafıza programlayıcısıdır: Renesas, Motorola, NXP ve Infineon işlemcileri ile EEPROM'ları tezgâhta okur ve yazar, şifreli çipler dahil. Airbag işindeki yeri, ham dökümün ayrıca alınması gereken ünitelerde hafızayı okumak, yedeklemek ve gerekirse geri yazmaktır. Bilgisayarla çalışır, güncellemesi ömür boyu ücretsizdir. Kaydı tanıyıp temizleyen hazır menü P50'de; Multi Prog'da belirli bir airbag ünitesinin ne kadar desteklendiğine parça numarasıyla sipariş öncesi bakıyoruz.

OBDSTAR'ın iki cihazı OBDSTAR sayfasında, Xhorse'un ürünleri Xhorse sayfasında. Cihazın kaydını, güncellemesini ve ilk ünite işini uzaktan bağlanarak birlikte yapıyoruz. Hangi cihaz alınırsa alınsın, işin en tehlikeli kısmı cihazda değil, aracın üzerindedir.

Airbag ünitesini sökerken: akü, bekleme süresi ve tezgâh güvenliği

Airbag sistemi, akü söküldükten sonra da ateşleme yapabilecek enerjiyi bir süre ünitenin kondansatörlerinde tutar; bu yüzden üniteye ya da patlamamış bir airbag'e dokunmadan önce akü sökülür ve üreticinin verdiği süre beklenir. Bazı sistemlerde bu süre yarım saate kadar çıkabilir. Kılavuzdaki rakam neyse odur, tahminle kısaltılmaz.

• Enerji: kontak kapalı, anahtarsız sistemlerde anahtar araçtan uzakta; akü eksi kutbu sökülür, kablo ucu yalıtılır.
• Patlamamış modül: kapağı yukarı bakacak şekilde masaya konur, kapağı vücuda dönük taşınmaz, ısı kaynağının yanına bırakılmaz.
• Ölçüm: ateşleyici devresine ohmmetre ya da test lambası bağlanmaz; ölçüm teşhis cihazıyla ya da üreticinin öngördüğü test adaptörüyle yapılır.
• Kısa devre kaydı: ateşleyici devresinde artıya ya da şaseye kısa devre kodu varken kod silinmez. VW grubu için yaygın kullanılan teşhis yazılımının kod açıklaması, bu durumda kod silmenin airbag'i ateşleyebileceğini yazıyor.
• Tezgâh: ünite beslenirken airbag ve gergi konnektörleri bağlı değildir; besleme ünitenin kendi pinlerinden adaptörle verilir. Statik elektriğe karşı topraklı bileklik takılır.

Bunlar işin teknik riski. Asıl tartışmalı kısım, kaydın kimin için ve neden silindiği.

Kaza kaydı silmek yasal mı: onarım ile hasar gizleme arasındaki çizgi

Kaza kaydı silmek, pirotekni parçaları yenilenmiş bir aracın airbag sistemini yeniden çalışır hâle getirmek için yapıldığında bir onarım adımıdır; aynı işlem aracın kaza geçmişini alıcıdan, sigortadan ya da soruşturmadan gizlemek için yapıldığında suçun parçasıdır. Cihaz ikisini ayırt etmez. Ayrımı servis yapar.

Satışta gizleme. Kazalı aracı kazasız diye satmak, Türk Ceza Kanunu'nun 157. maddesinde tarif edilen dolandırıcılıktır: hileli davranışla karşı tarafı aldatıp onun zararına yarar sağlamak. Türk Borçlar Kanunu'nun 219. maddesine göre satıcı ayıbı bilmese bile ayıptan sorumludur; 221. madde ağır kusurlu satıcının sorumluluğu kaldıran anlaşmalarını hükümsüz sayar, 225. madde satıcılığı meslek edinmiş kişileri bilmeleri gereken ayıplardan da sorumlu tutar. Galeri için "bilmiyordum" savunması bu yüzden zayıftır.

Sigorta ve soruşturma. Sigorta bedeli almak için yapılan dolandırıcılık TCK 158'de nitelikli hâl olarak daha ağır cezalandırılır. Yaralanmalı ya da ölümlü bir kazada airbag ünitesi bir delildir ve TCK 281, gerçeğin ortaya çıkmasını engellemek amacıyla bir suçun delillerini silen ya da bozan kişiyi cezalandırır. Soruşturma ya da sigorta incelemesi süren bir araçta ünite sökülmez, okunmaz, silinmez.

TRAMER ve ekspertiz ayrı kayıtlardır. Kaza kaydını silmek aracın geçmişini silmez. TRAMER kaydı araçta değil, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nde tutulur ve sigorta şirketlerinin bildirdiği hasar ve ödeme bilgilerinden oluşur; airbag ünitesine dokunmak onu değiştirmez. Ekspertiz de yalnız OBD'ye bakmaz: boya kalınlığı, torpido ve airbag kapaklarının değişimi, kemer etiketleri ve şasi ölçüleri ayrı kontrollerdir; ekspertizde OBD'nin neyi gösterip neyi göstermediği oto ekspertiz cihazları ve OBD kontrolü yazısında, boya ölçümü kaporta boya ölçüm cihazı yazısında.

Servis için önerdiğimiz kural üç satırdır. Sıfırlanan her ünitenin orijinal dökümü saklanır. İş emrine yenilenen parçalar ve "airbag ünitesi kaza kaydı silindi" ifadesi açıkça yazılır. Araç sahibine de yapılan işin bu olduğu söylenir; kayıt silinir, geçmiş silinmez.

Sık sorulan sorular

Elinizdeki airbag ünitesinin etiketindeki parça numarasını ve aracın marka, model ve yılını iletişim formundan yazın; ünitenin P50 listesinde olup olmadığını, ek adaptör ya da programlayıcı gerekip gerekmediğini sipariş öncesi söyleyelim. OBDSTAR'ın iki cihazı OBDSTAR sayfasında, klonlama ve ünite programlama cihazlarının tamamı ECU programlama cihazları sayfasında.