Oto Ekspertiz Cihazları Neyi Yakalar? OBD Taraması, Kilometre Kontrolü ve Gizli Arıza

Oto Ekspertiz Cihazları Neyi Yakalar? OBD Taraması, Kilometre Kontrolü ve Gizli Arıza

Bu sayfada

• Ekspertiz cihazı listesi ve tablo
• Ekspertiz raporu zorunlu mu?
• Tüm modül OBD taraması
• Kod silinmiş mi, nasıl anlaşılır?
• Airbag modülündeki kaza kaydı
• Ekspertizde kilometre nasıl anlaşılır?
• Elektrikli ve hibritte batarya sağlığı
• Duman kaçak testi
• Lastik basınç sensörü kontrolü
• İstasyon için hangi cihaz seti?
• Sık sorulan sorular

Ekspertiz cihazı listesi: hangi kontrol hangi aletle yapılır?

Ekspertiz cihazı tek bir alet değil, aracın gözle görülmeyen durumunu ölçüye çeviren bir settir. Kaporta için boya kalınlık ölçer, elektronik için tüm modül OBD tarayıcı, mekanik için test standları, elektrikli araç için batarya testi kullanılır. Her biri başka bir soruya cevap verir ve hiçbiri tek başına rapor yazdırmaz. Aşağıdaki tablo, her kontrolün cihazını ve cihazın sustuğu yeri bir arada gösteriyor.

Fren standı, süspansiyon test cihazı, yanal kayma plakası ve bazı istasyonlardaki dinamometre zemine sabitlenen ağır ekipmandır; istasyonun yapı yatırımıdır; bunları ve boya kalınlık ölçeri satmıyoruz. Fabrika boyasının neden ezber bir sayı olmadığını ve değişen parçanın neden düşük okuduğunu kaporta boya ölçüm cihazında mikron değerleri yazısında anlattık.

Bizim tarafımız elektronik: tarama, kilometre, batarya, kaçak ve TPMS. Ama hangi aletin şart olduğundan önce, raporu kimin hangi kurala göre yazdığı gelir.

Ekspertiz raporu zorunlu mu? Yönetmelik ve TSE standardı ne diyor?

Ekspertiz raporu, yetki belgeli bir işletmenin ikinci el otomobil, arazi taşıtı ya da hafif ticari araç satmadan önce almak zorunda olduğu belgedir. Kural, 27 Ağustos 2024 tarihli ve 32645 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 16. maddesinde. Bu yönetmelik eski ikinci el taşıt ticareti yönetmeliğinin yerini aldı. Yükümlülük aracı satan işletmenindir.

• Kapsam ve süre: tescil belgesinde sınıfı M1, M1G, N1 ya da N1G olan taşıtlar; rapor satıştan önceki on gün içinde alınır.
• Raporu kim yazar: ilgili standarda göre TSE hizmet yeterlilik belgesi olan ekspertiz işletmesi. Rapor üç nüsha düzenlenir, satıcı işletme ve ekspertiz işletmesi en az beş yıl saklar.
• Muafiyet: model yılına göre sekiz yaşın ya da 160.000 km'nin üzerindeki taşıtlar; ilinde belgeli ekspertiz işletmesi bulunmayan işletmeler.
• Sorumluluk: ekspertiz işletmesi, raporun aracın gerçek durumunu yansıtmamasından sorumludur; tekrarında hizmet yeterlilik belgesi TSE tarafından iptal edilir.
• Noter: noter, ekspertiz işletmesinin belgesini TSE'nin elektronik sisteminden kontrol eder; satış sözleşmesine raporun tarihi, numarası ve kilometre bilgisi yazılır (madde 27).

Son madde, istasyondaki cihazın ağırlığını değiştiriyor. Ekspertizin okuduğu kilometre artık noter sözleşmesinde resmî bir satır; yanlış okunan sayının sorumlusu da raporu imzalayan işletme.

Yönetmelik standardın numarasını yazmaz, "ilgili standart" der. Ticaret Bakanlığı Muğla Ticaret İl Müdürlüğü'nün 2019 tarihli sık sorulan sorular sayfası bu standardı TS 13805, "İş yerleri – Karayolu motorlu taşıtları test merkezleri için kurallar" olarak adlandırır ve standartta revizyon çalışması yürütüldüğünü de not eder. Hangi donanımın standart gereği şart olduğu TSE'nin güncel metninde yazar. Buradaki cihaz listesi piyasadaki istasyonların yaygın donanımıdır, standardın maddesi değildir.

Sırada bir değişiklik daha var. Ticaret Bakanlığı 5 Mayıs 2026'da Motorlu Kara Taşıtı Ekspertiz Hizmetleri Hakkında Yönetmelik Taslağı'nı görüşe açtı. Taslak ekspertiz işletmesine yetki belgesi şartı getiriyor: TSE hizmet yeterlilik belgesi, mesleki yeterlilik belgeli teknik sorumlu ve mesleki sorumluluk sigortası. Raporlar Taşıt Ekspertiz Bilgi Sistemi'ne kaydedilecek, karekodla doğrulanacak, sonradan değiştirilemeyecek ve beş gün içinde itiraz edilebilecek.

Son metin ve yürürlük tarihi Resmî Gazete'de yayımlananla kesinleşir. Rapor değiştirilemez hâle geldiğinde taramada atlanan bir modül de düzeltilemez bir boşluk olur; taramanın neden eksiksiz olması gerektiği de buradan çıkıyor.

Ekspertiz OBD cihazı neden tüm modülleri taramalı?

Ekspertiz OBD cihazı, aracın bütün kontrol ünitelerine üreticinin protokolüyle bağlanıp her birinin arıza hafızasını okuyan teşhis cihazıdır; yalnız motor beynini okuyan jenerik OBD2 okuyucu bu işi görmez. Jenerik OBD2 emisyonla ilgili üniteleri konuşur: motor ve çoğu araçta şanzıman. Airbag, ABS, gövde modülü, klima, park sensörü ve kapı üniteleri üreticiye özel protokolle okunur. Kaza, su baskını ve elektrik tamiri izleri de çoğu zaman bu ünitelerde durur.

Telefona bağlanan ucuz adaptör ile profesyonel tablet arasındaki fark tam olarak budur; ayrıntısı ELM327'nin göremediği üniteler yazısında.

Taramada üç tür kayıt okunur. Kayıtlı kod, arızanın şu an var olduğunu söyler. Bekleyen kod, arızanın bir sürüş döngüsünde görüldüğünü ama kesinleşmediğini söyler; jenerik OBD2'de ayrı bir servisle (servis 07) okunur. Geçmiş kod ise bir zaman oluşup sonra pasife düşmüş arızadır; raporda en kolay atlanan, alıcının ise en çok bilmek istediği kayıt budur.

Yeni nesil araçta bağlantı da konu. BMW'nin F ve G kasaları, 2018 sonrası Volvo ve 2017 sonrası Jaguar-Land Rover teşhiste Ethernet (DoIP) kullanır; 2019 sonrası GM modelleri CAN FD ile konuşur. Bu protokolü taşımayan cihaz ya bağlanmaz ya da yalnız kod okur.

Autel MX900 ikisini de taşır ve ön/son tarama raporu verir; Launch CRP 919X BT aynı iki protokolü kablosuz arayüzle taşır, tablet elde aracın çevresinde dolaşılır. MX808S'te DoIP yok, CAN FD isteğe bağlı adaptörle gelir; eski ve orta yaş araç parkında yeter.

Tarama sırası da sonucu belirler:

1. Kontak açık, motor kapalı; önce akü gerilimi kontrol edilir. Düşük gerilim, iletişim ve gerilim kodlarıyla raporu kirletir.
2. Araç VIN ile tanıtılır; cihazın motor beyninden okuduğu VIN, ruhsattaki şasi numarasıyla karşılaştırılır.
3. Tüm sistem taraması yapılır. Listede yanıt vermeyen ünite not edilir; sökülmüş ya da arızalı ünite de bir bulgudur.
4. Kayıtlı, bekleyen ve geçmiş kodlar ayrı başlıklar altında kaydedilir. Ekspertizde kod silinmez.
5. Jenerik OBD2 menüsünden hazırlık monitörleri ve "kodlar silindiğinden beri" verileri okunur.
6. Tarama raporu PDF ya da çıktı olarak ekspertiz dosyasına eklenir.

Beşinci adım listenin en kısa adımıdır, ama satıcının ekspertizden önce ne yaptığını en çok o anlatır.

Arıza kodu ekspertizden önce silinmişse anlaşılır mı?

Çoğu araçta anlaşılır: kod silme komutu yalnız kodu değil, emisyon hazırlık monitörlerini ve "kodlar silindiğinden beri" sayaçlarını da sıfırlar. Bu veriler SAE J1979 standardının jenerik OBD2 servislerinde tanımlıdır ve her profesyonel cihaz okur. Satıcı ekspertize gelmeden önce lambayı söndürdüyse iz motor beyninde kalır.

• Hazırlık monitörleri (servis 01, PID 01): katalizör, oksijen sensörü, EVAP, EGR gibi öz testlerin "tamamlandı" ya da "tamamlanmadı" durumu. Kodu yeni silinmiş araçta birçok monitör "tamamlanmadı" görünür; araç birkaç sürüş döngüsü yapmadan tamamlanmaz.
• Kodlar silindiğinden beri gidilen mesafe (PID 31): kilometre cinsinden. Birkaç kilometre gösteriyorsa silme yenidir.
• Kodlar silindiğinden beri ısınma sayısı (PID 30) ve süre (PID 4E): aynı soruya ikinci bir kaynak.
• Arıza lambası yanarken gidilen mesafe (PID 21): lamba sönük olsa bile geçmişte ne kadar yanık gidildiğini gösterir.

Bu verilerin sınırı da var. Her araç her PID'i vermez; hangisini desteklediğini cihaz listeler. Silme haftalar önce yapıldıysa ve araç o arada yeterince yol yaptıysa monitörler tamamlanır, iz kaybolur; arıza gerçekse kod da geri gelir. Kısa mesafe kanıt değil soru işaretidir, çünkü bazı araçlarda akünün sökülmesi de aynı tabloyu verir.

Kod silinmiş görünüyorsa yapılacak iş bellidir: motor çalıştırılır, canlı veride yakıt düzeltme değerlerine bakılır, gerekiyorsa duman testine geçilir. Kaçak kaynaklı fakir karışım kodu silinse bile yakıt düzeltmesi sapmayı göstermeye devam eder. Motor beyni izi böyle saklar; airbag ünitesi ise izini bambaşka bir yerde tutar.

Airbag modülündeki kaza kaydı ekspertizde ne anlatır?

Airbag ünitesindeki kaza kaydı, ünitenin bir çarpışmadan sonra hafızasına yazdığı veridir; ünite, bu kayıt silinmeden ya da ünite değişmeden airbag lambasını söndürmez. Ekspertiz taramasında kayıt, airbag modülünde kaza verisinin saklandığını bildiren bir arıza kodu olarak görünür. Kodun adı ve numarası markaya göre değişir; cihaz kodu açıklamasıyla gösterir.

• Kaza verisi kodu: varsa ünite bir çarpışma kaydetmiş ve o hâliyle yerinde duruyordur.
• Ateşleme devresi kodları: airbag, kemer gergisi ya da çarpma sensörü devresinde direnç veya bağlantı hatası. Eksik ya da arızalı parçanın işaretidir; kod olmaması ise parçanın yerinde olduğunu kanıtlamaz.
• Ünite bilgisi: parça numarası ve ünitede kayıtlı VIN. VIN aracınkiyle tutmuyorsa ünite başka bir araçtan gelmiştir.

Taramanın göremediği de var. Kaza kaydı, atölyede üniteyi yeniden kullanmak için hafızadan temizlenebilir; bu bir onarım yöntemidir ve temizlenmiş ünite taramada temiz görünür. Çok markalı teşhis cihazlarındaki "airbag sıfırlama" menüsü ise yalnız kodu siler, kaza kaydına dokunmaz; kod bir sonraki kontak açılışında geri gelir. İkinci el ünitede VIN yeniden yazılabildiği için VIN uyumu da ünitenin orijinal olduğunu kanıtlamaz.

Bu yüzden airbag bulgusu tek başına okunmaz. Boya ölçerin gösterdiği ön panel, kemer etiketleri, torpido ve airbag kapaklarındaki söküm izleri ve sigorta hasar kaydı (TRAMER) aynı masaya konur; TRAMER kaydı araçta değil, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nde tutulur. Ünitenin hafızasında neyin durduğunu airbag beynindeki kaza kaydı yazısında açıyoruz. Airbag kazayı anlatır; kilometreyi anlatan kayıtlar ise aracın dört bir yanına dağılmıştır.

Ekspertizde kilometre nasıl anlaşılır?

Ekspertizde kilometre, göstergedeki sayının araçtaki diğer elektronik kayıtlarla ve aracın belgelerdeki geçmişiyle karşılaştırılmasıyla anlaşılır. Tek bir kaynaktan okunan sayı, kaynağı ne olursa olsun kanıt değildir. Karşılaştırma ne kadar çok bağımsız kayda dayanırsa hüküm o kadar sağlam olur.

• Modül kayıtları. Markaya ve model yılına göre değişmekle birlikte gösterge panelinin yanında motor beyni, şanzıman beyni, ABS ünitesi ve gövde modülü gibi ünitelerde de kilometre ya da kilometreye bağlı bir sayaç tutulabilir. Profesyonel cihaz bunları üretici menüsünden okur. Autel MX808S'in kilometre menüsü birden çok üniteden okuduğu değeri tek ekranda toplar; hangi aracın hangi ünitesine ulaşıldığı yazılım kapsamına bağlıdır.
• Arıza kayıtlarının kilometresi. Bazı üreticiler arıza kaydının ortam verisine kaydın oluştuğu kilometreyi de yazar. Göstergedekinden yüksek bir kilometrede açılmış kayıt, en zor açıklanan tutarsızlıklardan biridir.
• Jenerik OBD2 kilometresi. Standardın yeni sürümlerinde kilometre için ayrı bir veri (PID A6) tanımlıdır; destekleyen araçta jenerik menüden okunur. Destek araca göre değişir.
• Belgeler. Servis faturaları, bakım kayıtları ve önceki satışların ekspertiz raporları. 2024 yönetmeliğinden sonra ekspertiz raporlu satışta noter sözleşmesine de kilometre yazılıyor; bu zamanla aracın kendi kilometre izine dönüşür.
• Aşınma. Pedal lastikleri, direksiyon simidi, vites topuzu ve sürücü koltuğu. Tek başına ölçü değildir; elektronik bulguyu destekler ya da çürütür.

Karşılaştırmanın sonucu üç tabloya düşer. Bütün kayıtlar tutarlıysa elektronik taraf şüphe üretmez. Gösterge diğer ünitelerin hepsinden düşükse ciddi bir soru işareti vardır ve belge istenir. Tek bir ünite farklıysa ilk ihtimal o ünitenin değişmiş olmasıdır: ikinci el bir ABS ya da şanzıman beyni kendi eski kilometresini taşır.

Meşru değişimin de izi olur. Gösterge ya da beyin değiştiğinde doğru kilometre yeni üniteye aktarılır ve bu iş servis faturasıyla belgelenir. Fatura yoksa fark rapora "açıklanamayan tutarsızlık" olarak yazılır; "kilometresi oynanmış" hükmü tek bir sayı farkından çıkmaz. Menünün kullanımını MX808S ile kilometre sorgulama yazısında gösterdik.

İçten yanmalı araçta en çok tartışılan sayı kilometredir; elektrikli araçta bu yer bataryanın sağlık yüzdesine geçer.

Elektrikli ve hibrit araçta batarya sağlığı (SOH) nasıl ölçülür?

Batarya sağlığı (SOH), yüksek gerilim bataryasının bugün depolayabildiği enerjinin fabrika kapasitesine oranıdır ve elektrikli araç ekspertizinin ana sayısıdır. Ekspertizde bu değer aracın batarya yönetim sisteminden (BMS) OBD soketi üzerinden okunur. Klasik ekspertiz raporu bataryayı kapsamaz; elektrikli araçta batarya raporu ayrıca istenir.

Okunacak veri SOH ile bitmez: hücre gerilimleri ve en yüksek ile en düşük hücre arasındaki fark, sıcaklık dağılımı, izolasyon ve şarj ünitesi kodları. SOH'u yüksek görünen bir pakette hücre farkı büyükse zayıf modül vardır. Şarj seviyesi ve dinlenme süresi sonucu değiştirir; ölçüm sırası ikinci el elektrikli araçta SOH testi yazısında.

Thinktool CE EVD bu iş için yapılmış teşhis cihazıdır: 80'den fazla elektrikli araç markasında tüm sistem taraması yapar, batarya paketini hücre gerilimi, denge ve SOH olarak raporlar. Arayüzü hem OBD soketinden hem de doğrudan batarya paketi üzerinden okuyabilir. Hibrit gören istasyonda çok markalı tabletin yüksek gerilim menüsü kodları okur, hücre bazında analiz ise CE EVD'nin işidir; CRP 919X BT'nin servis listesinde yüksek gerilimli batarya algılama var. Diğer seçenekler elektrikli araç arıza tespit cihazları sayfasında.

BMS'in verdiği SOH üreticinin kendi hesabıdır ve bazı markalarda iyimserdir. Gerçek kapasite ancak paket yüklenip boşaltılarak ölçülür; bu MSG MS800 gibi bir masa test cihazının ve batarya onarım atölyesinin işidir, ekspertiz hattının değil. Elektrikli araçta emme hattı yoktur; içten yanmalıda ise en sinsi arızalar o hatta saklanır.

Duman kaçak testi ekspertizde neyi ortaya çıkarır?

Duman kaçak testi, emme, turbo, EVAP, yakıt deposu ya da egzoz hattına düşük basınçla duman verip kaçağın yerini gözle görünür kılan testtir. Hata kodunun yalnız yönünü gösterdiği arızayı noktaya indirir. Her ekspertiz paketinde yer almaz; motor tarafında soru işareti çıktığında devreye girer.

• Fakir karışım kodu (P0171, P0174): emme manifoldu, hortum ya da conta kaçağı.
• Turbo basınç kaybı (P0299): intercooler, turbo hortumu, kelepçe.
• EVAP kodları (P0440–P0457): yakıt buhar hattı, depo boynu ve kapağı.
• Kod silinmiş, yakıt düzeltmesi sapıyor: kod geri gelmeden kaçağı görmek.

Ancel S300 aracın 12 V beslemesinden çalışır, dahili pompasıyla 30 saniye içinde hattı dumanla doldurur; harici kompresör gerekmez. Cihazın neyi bulup neyi bulmadığını Ancel S300 duman testinin kullanım alanları yazısında topladık.

Duman testi kaçağı bulur, motorun içini görmez: kompresyon kaybı, segman ve supap aşınması başka testlerin konusudur. Hattın açık uçları tıpayla kapatılmadan yapılan testte duman kaçaktan değil açık uçtan çıkar ve sonuç boş görünür. Motordan tekerleklere inince küçük ama atlanan bir alet daha var.

Lastik basınç sensörü ekspertizde nasıl kontrol edilir?

Lastik basınç sensörü kontrolü, her tekerdeki TPMS sensörünü dışarıdan uyandırıp kimliğini, basıncını, sıcaklığını ve pil durumunu okuyarak yapılır. AB'de 1 Kasım 2014'ten beri satılan her yeni binek araçta TPMS zorunludur. Lamba sönük diye dört sensörün de sağlam olduğu söylenemez; pil durumu ancak sensör okunarak görülür.

Autel TS508WF bu işin el aletidir: sensörü teker yanında etkinleştirir, ID, basınç, sıcaklık ve pil durumunu okur; OBD üzerinden araca kayıtlı sensör kimliklerini de okuyabilir. Ekspertizde üç bulgu çıkar: pili biten ya da yanıt vermeyen sensör, jant değişiminde sensörsüz sibopla bırakılmış teker ve araca tanıtılmamış yeni sensör. Sonuncusu, tekerdeki sensör kimliği aracın kaydıyla karşılaştırılınca görülür.

Sınır şu: ABS tekerlek hız sensörlerinden çalışan dolaylı sistemde tekerde sensör yoktur ve TPMS aleti okuyacak bir şey bulmaz; o sistemin durumu teşhis cihazının taramasında görünür. TPMS ürünlerinin tamamı TPMS sensör ve ekipmanları sayfasında. Bu aletlerin hepsi her istasyona gerekmez; hangisinin ne zaman gerektiğini iş hacmi belirler.

Ekspertiz istasyonu için hangi cihaz seti yeter?

Ekspertiz istasyonunun elektronik seti, baktığı araç parkının yaşına ve elektrikli araç oranına göre kurulur; en pahalı tablet her istasyonun ihtiyacı değildir. Aşağıdaki üç profil elektronik taraf için makul başlangıç noktalarıdır.

• Galeri içi ön kontrol, eski ve orta yaş park: MX808S ile tüm sistem taraması ve kilometre menüsü; boya ölçer yanına ayrıca alınır.
• Belgeli istasyon, her yaştan araç: DoIP ve CAN FD destekli MX900 ya da kablosuz çalışmak isteyene CRP 919X BT; yanına TS508WF ve S300.
• Elektrikli ve hibrit ağırlıklı istasyon: üstteki sete ek olarak Thinktool CE EVD; elektrikli araçta batarya raporu ekspertizin ana belgesidir.

Ekspertiz cihazı fiyatları markadan çok araç kapsamı, DoIP ve CAN FD desteği, rapor özellikleri ve güncelleme süresiyle değişir. MX808S, MX900 ve CRP 919X BT'de ilk iki yıl güncelleme ücretsizdir; CRP 919X BT'nin sayfasında yazdığı gibi süre bitince cihaz çalışmaya devam eder, yalnız yeni araç desteği eklenmez. TL fiyat kurla değiştiği için buraya yazmıyoruz; güncel fiyat ürün sayfasında. Binek cihazların tamamı binek arıza tespit cihazları sayfasında, Autel ailesi Autel sayfasında.

Sipariş öncesi baktığınız araç parkını yazarsanız hangi cihazın hangi modelde hangi ünitelere bağlandığını kontrol ediyoruz. Cihaz geldiğinde kaydı, aktivasyonu ve ilk taramayı uzaktan bağlanarak birlikte yapıyoruz. Satış faturalı ve garantili, teknik destek Türkçe.

Sık sorulan sorular

Ekspertiz hattının elektronik tarafı için tarama cihazları binek kategorisinde, batarya testi Thinktool CE EVD'nin batarya paketi analizinde, kaçak ve TPMS kontrolü S300 ile TS508WF'te. Baktığınız araçların marka ve yaş dağılımını iletişim formundan yazın; hangi cihazın hangi ünitelere bağlandığını sipariş öncesi kontrol edip söyleyelim.